වනජීවී සංරක්ෂණය ශක්තිමත් කිරීම, අලි-මිනිස් ගැටුම අවම කිරීම සහ ශ්‍රී ලංකාවේ ස්වාභාවික පරිසරය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වන පියවර මාලාවක් ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක මහතා ප්‍රකාශයට පත් කර ඇති අතර, ඊට සිදුවිය හැකි එල් නිනෝ (El Niño) ආශ්‍රිත අවදානම් සඳහා පෙර සූදානම් වීමට රුපියල් බිලියන 5ක අරමුදල් වෙන් කිරීම ද ඇතුළත් වේ.
අද (12) පාර්ලිමේන්තුවට 2027 අයවැය ඉදිරිපත් කරමින් ජනාධිපතිවරයා කියා සිටියේ දිගුකාලීන ආර්ථික සංවර්ධනයක් අත්කර ගැනීමේදී පාරිසරික සමතුලිතතාවය සුරැකීම, ජෛව විවිධත්වය ආරක්ෂා කිරීම සහ ස්වාභාවික සම්පත් තිරසාර ලෙස භාවිත කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වගකීම් බවයි.
අලි-මිනිස් ගැටුමෙන් සහ ආරක්ෂිත වන සතුන්ගේ පහරදීම්වලින් විපතට පත්වූවන් සඳහා ගෙවනු ලබන වන්දි මුදල් ඉහළ නැංවීම මෙම යෝජනාවල ප්‍රධාන විශේෂත්වයකි.
යෝජිත වෙනස්කම් යටතේ, අලි-මිනිස් ගැටුම හේතුවෙන් නිවාසවලට සිදුවන හානි සඳහා ගෙවනු ලබන වන්දිය රුපියල් 200,000 සිට රුපියල් මිලියන 1 දක්වා ඉහළ නැංවෙනු ඇත.
වන අලින් ඇතුළු ආරක්ෂිත සතුන්ගේ පහරදීම්වලින් සිදුවන මරණ හෝ පූර්ණ ආබාධිත වීම් සඳහා ගෙවන වන්දිය රුපියල් මිලියන 1 සිට රුපියල් මිලියන 2 දක්වා ඉහළ නැංවෙන අතර, අර්ධ ආබාධිත වීම් සඳහා වන වන්දිය රුපියල් 150,000 සිට රුපියල් 500,000 දක්වා ඉහළ යනු ඇත.
නිවාස හැර අනෙකුත් දේපළවලට සිදුවන හානි සඳහා ගෙවන වන්දිය ද රුපියල් 200,000 සිට රුපියල් 500,000 දක්වා ඉහළ නැංවෙනු ඇත.
වන අලින් සම්බන්ධ වැරදි සඳහා දැඩි දඬුවම් පැනවීමට ද රජය යෝජනා කර තිබේ. වනසත්ත්ව හා වෘක්ෂලතා ආරක්ෂක ආඥාපනතට සිදු කෙරෙන සංශෝධන මගින් වන අලියෙකු මරා දැමීම, දඩයම් කිරීම, වෙඩි තැබීම, තුවාල කිරීම හෝ අල්ලා ගැනීම සඳහා පවතින රුපියල් 150,000–500,000 දඩ සීමාව රුපියල් 500,000–මිලියන 1 දක්වා ඉහළ නැංවීමට අපේක්ෂා කෙරේ.
මේ අතර, 2005 අංක 12 දරන දඩ මුදල් වැඩි කිරීමේ පනතට සිදු කෙරෙන සංශෝධන හරහා නීති විරෝධී ලෙස අලියෙකු සන්තකයේ තබා ගැනීම සඳහා වන දඩ මුදල රුපියල් 150,000–250,000 සිට රුපියල් 500,000–මිලියන 1 දක්වා ඉහළ නැංවීමට යෝජනා කර ඇත.
එල් නිනෝ (El Niño) පෙර සූදානම සඳහා රුපියල් බිලියන 5ක්
වනජීවී සහ පරිසර සංරක්ෂණය සඳහා වන ප්‍රතිපාදනවලට අමතරව, එල් නිනෝ අවදානම් හේතුවෙන් ඇතිවිය හැකි අවශ්‍යතාවලට මුහුණ දීම සඳහා පූර්ව සූදානම් අරමුදල් ලෙස රුපියල් බිලියන 5ක් රජය විසින් යෝජනා කර තිබේ.
නැගෙනහිර වෙරළ තීරය ආරක්ෂා කිරීම හා ස්ථාවර කිරීම, පුත්තලම කරුකුපනේ ප්‍රදේශයේ වෙරළ සංරක්ෂණය සහ පරිසර වායු ගුණාත්මකභාවය නිරීක්ෂණය කිරීමේ ජාලයක් ස්ථාපිත කිරීම ඇතුළු නව තිරසාර පාරිසරික කළමනාකරණ ව්‍යාපෘති 10ක් සඳහා තවත් රුපියල් මිලියන 800ක් වෙන් කර ඇත.
විශේෂයෙන් වියළි කාලවලදී සතුන්ට බලපාන ජල හිඟයට පිළියම් යෙදීම සඳහා ප්‍රතිසංස්කරණය කළ යුතු බවට වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව විසින් හඳුනාගෙන ඇති වනජීවී රක්ෂිත තුළ පිහිටි වැව් ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම සඳහා ද රජය රුපියල් මිලියන 90ක් වෙන් කර තිබේ.
නව වනජීවී රෝහලක් සහ ඇත් අතුරු සෙවණක්
වනජීවී අරමුදලෙන් රුපියල් මිලියන 700ක ඇස්තමේන්තුගත ආයෝජනයකින් අනුරාධපුර නුවරගම වන රක්ෂිතයේ අක්කර තුනක භූමි භාගයක වනජීවී ප්‍රතිකාර රෝහලක් ස්ථාපිත කෙරේ.
අතරමං වූ සහ අනාථ වූ අලි පැටවුන් පුනරුත්ථාපනය කිරීම සඳහා පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ අක්කර 15ක ඉඩමක නව ඇත් අතුරු සෙවණක් පිහිටුවීමට ද රජය සැලසුම් කරයි.
වනජීවී අරමුදලේ ප්‍රතිපාදන යොදා ගනිමින් අදියර කිහිපයකින් ක්‍රියාත්මක කිරීමට නියමිත මෙම ව්‍යාපෘතිය සඳහා රුපියල් බිලියන 5ක් වැය වෙතැයි අපේක්ෂා කෙරෙන අතර, එමගින් කුඩා අලි පැටවුන් දැනට පවතින උඩවලව ඇත් අතුරු සෙවණ වෙත දිගු දුරක් ප්‍රවාහනය කිරීමේ අවශ්‍යතාවය අඩු වනු ඇත.
මේ අතර, කැස්බෑවන් සහ ඩොල්ෆින් මසුන් ඇතුළු තුවාල ලැබූ සාගර ජීවීන්ට ප්‍රතිකාර කිරීම සහ පුනරුත්ථාපනය කිරීම සඳහා දොඩන්දූව ප්‍රදේශයේ මධ්‍යස්ථානයක් ඉදිකිරීමේ මූලික කටයුතු වෙනුවෙන් රුපියල් මිලියන 50ක් වෙන් කර ඇත.
අලි-මිනිස් ගැටුම අවම කිරීමට නව පියවර
වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව ශක්තිමත් කිරීම සඳහා වනජීවී නියාමකවරුන් 313 දෙනෙකු සහ විදුලි වැට නඩත්තු සහායකයින් 3,451 දෙනෙකු රජය විසින් බඳවාගෙන ඇති බව ජනාධිපතිවරයා පැවසීය.
වනජීවී අඩවි ආරක්ෂකවරුන් (wildlife rangers) 114 දෙනෙකු බඳවා ගැනීම සඳහා ද ප්‍රතිපාදන වෙන් කර තිබේ.
ක්ෂේත්‍ර මෙහෙයුම් වැඩිදියුණු කිරීම සඳහා 2026 වසර තුළ දී දෙපාර්තමේන්තුවට ඩබල් කැබ් රථ 16ක්, සිංගල් කැබ් රථ 84ක්, යතුරුපැදි 181ක් සහ ට්‍රැක්ටර් නවයක් ලැබී ඇත.
අලි-මිනිස් ගැටුම අවම කිරීමේ උත්සාහයන්හි කොටසක් ලෙස 2026 ජූනි මාසයේදී හඳපානාගල, කොහොලංකල සහ වැටහිර කන්ද යන අලි මංකඩ නිදහස් කරන ලදී. නාච්චාදූව වැව සහ මහ කනදරාව වැව අතර පිහිටි අලි මංකඩ වනජීවී රක්ෂිතයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට ද රජය සැලසුම් කරයි.
නව විදුලි වැටවල් ඉදිකිරීම සහ පවතින වැටවල් ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම සඳහා රුපියල් මිලියන 250ක ප්‍රතිපාදන යෝජනා කර ඇති අතර, වනජීවී අරමුදලෙන් තවත් රුපියල් මිලියන 200ක් අපේක්ෂා කෙරේ.
වන අලින් දුම්රියවල ගැටීම වැළැක්වීම සඳහා කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) සහ තාප කැමරා (thermal cameras) භාවිත කරමින් නියමු ව්‍යාපෘතියක් ද ආරම්භ කර ඇත. වසර තුළ අලි මරණ සංඛ්‍යාව අඩුවීමත් සමඟ, එම ව්‍යාපෘතිය දීපව්‍යාප්තව පුළුල් කිරීමට රජය සැලසුම් කරයි.
සමුද්‍ර දූෂණයට ප්‍රතිචාර දැක්වීමේ උපකරණ සඳහා රුපියල් බිලියන 3.38ක්
විශේෂයෙන් තෙල් කාන්දුවීම් ඇතුළු සමුද්‍ර හා වෙරළබඩ දූෂණයට ප්‍රතිචාර දැක්වීමේ හැකියාව ද රජය විසින් ශක්තිමත් කරමින් සිටී.
හදිසි ප්‍රතිචාර දැක්වීමේ හැකියාවන් වැඩිදියුණු කිරීම සහ රටේ වෙරළබඩ පරිසරය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ජපන් සහයෝගීතාව යටතේ රුපියල් බිලියන 3.38ක් වටිනා යාත්‍රා සහ යන්ත්‍රෝපකරණ ලබා ගනිමින් පවතී.
මධ්‍යම කඳුකරය ආරක්ෂා කිරීමට නව අධිකාරියක් යෝජනා කෙරේ
මේ අතර, තර්ජනයට ලක්ව ඇති ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරය ආරක්ෂා කිරීම සහ ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම ශක්තිමත් කිරීම සඳහා ඉහළ ජලධාරා ප්‍රදේශ කළමනාකරණ අධිකාරියක් (Upper Watershed Area Management Authority) පිහිටුවීමට රජය සැලසුම් කරයි.
යෝජිත අධිකාරිය මගින් ජලධාරා කළමනාකරණය සහ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු සඳහා ඒකාබද්ධ ප්‍රවේශයක් හඳුන්වා දෙනු ඇති අතර, ඊට අදාළ නීති සම්පාදනය කඩිනමින් පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කිරීමට නියමිතය.
යෝජිත අධිකාරියේ කටයුතු සඳහා සහාය වීම පිණිස ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 100ක ණය ආධාර ලබා ගැනීම සඳහා මේ වන විටත් සාකච්ඡා ආරම්භ කර තිබේ.
තිරසාර ආර්ථික සංවර්ධනයක් තහවුරු කිරීම සහ අනාගත පරපුර වෙනුවෙන් පරිසරය සුරැකීම සඳහා රටේ ස්වාභාවික සම්පත් ආරක්ෂා කිරීම, දේශගුණික විපර්යාසවලට මුහුණ දීම සහ ජෛව විවිධත්වය සුරැකීම අත්‍යවශ්‍ය බව ජනාධිපතිවරයා පැවසීය.