වෙඩි වැදීමෙන් සිදු වූ තුවාල සඳහා ප්‍රතිකාර ලබමින් සිටියදී මියගිය ප්‍රකට කාවන්තිස්ස හස්තියා ආරක්ෂා කිරීමට වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව දැරූ ප්‍රයත්නයන් සාධාරණීකරණය කරමින්, වනජීවී සංරක්ෂණ අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් රංජන් මාරසිංහ මහතා පවසන්නේ අදාළ ඇතුගේ වයස අවුරුදු 45කට වැඩි අතර උන්වහන්සේගේ ස්වාභාවික ආයු කාලයේ අවසන් අදියරට පැමිණ සිටි බවයි.
සතාට එල්ල වූ ප්‍රහාර වැළැක්වීමට දෙපාර්තමේන්තුව අපොහොසත් වීම පිළිබඳව නැගුණු ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු දෙමින් මාරසිංහ මහතා පැවසුවේ, වන අලින් සාමාන්‍යයෙන් අවුරුදු 50ත් 60ත් අතර කාලයක් ජීවත් වන බවයි.
”අපගේ තක්සේරුව අනුව මෙම ඇතුගේ වයස අවුරුදු 45කට වැඩියි. වනාන්තරයේ ජීවත්වන අලියෙකු සාමාන්‍යයෙන් උපරිම වශයෙන් අවුරුදු 50ත් 60ත් අතර කාලයක් ජීවත් වෙනවා. මිනිස් වයසින් බැලුවොත් උන්වහන්සේ අවුරුදු 80ක පමණ පුද්ගලයෙකුට සමානයි,” යැයි ඔහු පැවසීය.
වනජීවී බලධාරීන් මෙම හස්තියා ආරක්ෂා කිරීමට සම්පූර්ණයෙන්ම අපොහොසත් වූ බවට කෙරෙන ප්‍රකාශ ප්‍රතික්ෂේප කළ මාරසිංහ මහතා, දැනට පවතින සංරක්ෂණ පද්ධතිය යටතේ මෙම සතා දශක හතරකට වැඩි කාලයක් ජීවත් වූ බව පෙන්වා දුන්නේය.
”අපි මේ සතාව මේ සියලු වසර ගණනාව පුරාම ආරක්ෂා කළා. කවුරුන් හෝ මෙය සම්පූර්ණ අසාර්ථක වීමක් ලෙස පවසන්නේ නම් මට එය පිළිගත නොහැකියි. අවුරුදු 45ක් පමණ අලියෙකු ආරක්ෂා කර තබා ගැනීමම සැලකිය යුතු ජයග්‍රහණයක්,” යැයි ඔහු පැවසීය.
අප්‍රිකාවේ ‘සුපර් ටස්කර්ස්’ (Super tuskers) සංරක්ෂණ වැඩසටහන් මෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රකට ඇතුන් සඳහා විශේෂ ආරක්ෂිත වැඩසටහන් හඳුන්වා නොදුන්නේ මන්දැයි වනජීවී අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්වරයාගෙන් ප්‍රශ්න කෙරිණි.
දෙපාර්තමේන්තුවේ වගකීම තනි තනි ඇතුන්ට පමණක් සීමා නොවී සමස්ත අලි ගහනය දක්වා ව්‍යාප්ත වන බව පැවසූ ඔහු, වෙඩි වැදීමේ තුවාල වැනි තර්ජන සමස්ත අලි ගහනයටම බලපාන බව සඳහන් කළේය.
”මෙම ඇතුට මුහුණ දීමට සිදු වූ තර්ජනවලට අනෙකුත් අලින් ද මුහුණ දෙනවා. අපගේ අරමුණ සමස්ත අලි ගහනයම ආරක්ෂා කිරීමයි,” යැයි ඔහු පැවසීය.
ජීපීඑස් (GPS) කරපටි පැළඳවීම පිළිබඳ ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු දෙමින් මාරසිංහ මහතා පැවසුවේ, අලින් 100කට වැඩි පිරිසකට කරපටි හඳුන්වා දීමට දෙපාර්තමේන්තුව මීට පෙර උත්සාහ කළද ඊට ප්‍රායෝගික බාධා එල්ල වූ බවයි.
කරපටි සවිකිරීම සඳහා අලින් සිහිමූර්ඡා (tranquilising) කළ යුතු අතර, එම ක්‍රියාවලිය විශේෂයෙන් වයස්ගත සතුන්ගේ සෞඛ්‍යයට අවදානමක් විය හැකි බව ඔහු පැහැදිලි කළේය.
ඉදිරිපස කකුලට එල්ල වූ වෙඩි වැදීමකින් සිදු වූ තුවාල සඳහා සති කිහිපයක් තිස්සේ පශු වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ලැබීමෙන් අනතුරුව කාවන්තිස්ස හස්තියා ඔක්තෝබර් 16 වන දින මිය ගියේය.
උන්වහන්සේගේ මරණයත් සමඟ, සිදුවූ වෙඩි තැබීම, ලබා දුන් ප්‍රතිකාර සහ මරණයට හේතු වූ කරුණු සම්බන්ධයෙන් ස්වාධීන පරීක්ෂණයක් පවත්වන ලෙස පාරිසරිකයින් සහ විපක්ෂයේ දේශපාලනඥයින් ඉල්ලා සිටිති.
මිනිස් ක්‍රියාකාරකම්වලින් තර්ජනවලට ලක්වන බවට ප්‍රසිද්ධ ප්‍රමුඛ වන අලින් ආරක්ෂා කිරීමට ගෙන ඇති පියවර පිළිබඳව ද කාවන්තිස්සගේ මරණයත් සමඟ ප්‍රශ්න මතුවී ඇත.
ඇතුට වෙඩි තැබීමට වගකිව යුත්තේ කවුරුන්ද යන්න සහ මරණයට පෙර උන්වහන්සේ ආරක්ෂා කිරීමට ප්‍රමාණවත් පියවර ගෙන තිබේද යන්න තීරණය කිරීම සඳහා ස්වාධීන පරීක්ෂණයක් පවත්වන ලෙස පරිසරවේදීන් ඉල්ලා සිටී.
ශ්‍රී ලංකාවේ වන අලි ගහනය නිරීක්ෂණය කිරීමේදී සහ ආරක්ෂා කිරීමේදී පවතින අභියෝග පිළිගන්නා අතරම, හස්තියා ආරක්ෂා කිරීමට වනජීවී බලධාරීන් හැකි සෑම උත්සාහයක්ම ගත් බව මාරසිංහ මහතා තවදුරටත් අවධාරණය කළේය.